KRAINA ARCHE

Centrum Historii Zajezdnia powstało w 2016 r. w miejscu XIX-wiecznej zajezdni, która na przestrzeni lat zmieniała swoje funkcje, otoczenie, a nawet kraj. Zajezdnia dla historii Wrocławia znaczy wiele. Teraz, poprzez wystawy stałe i czasowe oraz organizowane wydarzenia, opowiada o mieście, ale także snuje zupełnie abstrakcyjną powojenną historię Polski.

Pierwszy elektryczny tramwaj
W XIX‑wiecznym Wrocławiu, w 1877 r., powstał tramwaj konny, a w 1893 pierwsza trasa Elektrische Straßenbahnen in Breslau (ESB), czyli tramwaju elektrycznego. Tym samym był to pierwszy elektryczny tramwaj na terenie dzisiejszej Polski, ale także jeden z pierwszych w Niemczech. W 1892 r. dla spółki ESB powstała zajezdnia tramwajowa przy Gräbschenerstrasse – obecnie ul. Grabiszyńskiej.

Drewniane wagony z instalacją elektryczną potrzebowały suchych i ogrzewanych hal. Na terenie zajezdni istniały więc hale, warsztat, ale także stajnie i budynek mieszkalny dla pracowników. Konie w zajezdni wykorzystywane były m.in. do przetaczania wagonów.

Aby dobrze doświetlić hale postojowe, dach wyposażono w przeszklony szczyt oraz świetliki. Na rogach budynku zbudowano sterczyny (pionowe wieżyczki). Na frontowej ścianie znajdowało się osiem łukowatych bram tramwajowych. Swoją funkcję zajezdnia spełniała do końca II wojny światowej.

Do ostatniego żołnierza
W czasie wojny Breslau był miastem garnizonowym i frontowym, a w 1944 r. stał się Festung Breslau – miastem twierdzą – i otrzymał rozkaz bronienia się do ostatniego żołnierza. W kwietniu 1945 r. Armia Radziecka przeprowadziła masowe bombardowania miasta. W wyniku walk między Armią Radziecką a Wermachtem zniszczone zostało 70 proc. zabudowań Wrocławia, w tym zajezdnia tramwajowa przy Grabiszyńskiej, która ucierpiała najbardziej ze wszystkich zajezdni Wrocławia. Zniszczenia były tak ogromne, że kiedy Wrocław stał się polskim miastem, nie podjęto decyzji o uruchomieniu zajezdni, ale stała się ona zapleczem dla Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego (MPK).